نگاهی به بنیادهای نظری فراشناخت و مولفه‌های آن

امروزه فراشناخت به یکی از سازه‌های مهم و جاافتاده در روانشناسی و تعلیم و تربیت تبدیل شده است. فراشناخت، یا یادگیری چگونه یادگرفتن از مهمترین هدف‌های یادگیری و آموزش به شمار می‌رود و از جمله مفاهیم بنیادی است که به جمع پژوهش‌های روانشناسی تربیتی پیوسته است. فراشناخت علاوه بر اینکه به خودی خود، موضوع مورد علاقه بسیاری از محققان است، بین حوزه‌های مختلف روانشناسی نظیر تصمیم‌گیری و حافظه، یادگیری و انگیزش و یادگیری و رشد شناختی، پل می زند. فراشناخت مهم‌ترین پیش‌بینی‌کننده یادگیری نیز هست. محققان نشان داده‌اند که فراشناخت و اجزاء آن نقش حساسی در موفقیت تحصیلی بر عهده دارد. به گواهی خیل عظیمی از تحقیقات، فراشناخت نقش بسیار مهمی در کنترل و نظارت بر فرآیند شناخت، پردازش شناختی، یادگیری، فهمیدن، حل مسأله، حافظه، خواندن، نوشتن، باورهای مربوط به انگیزش و… بر عهده دارد. یکی از مهم‌ترین هدف‌های غایی هر نظام آموزشی پیشرو، پرورش شهروندانی است که بتوانند به طور مستقل و منطقی بیندیشند و فرایندهای شناختی خود نظیر حل مسئله و تصمیم‌گیری را رشد دهند. به همین دلیل شناسایی ماهیت پیچیده فرایندهای شناختی و عوامل موثر بر آنها و راهکارهای پرورش آنها از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار می‌شود. یکی از مهم‌ترین مفاهیمی که نقش برجسته‌ای در توسعه، کنترل و نظارت بر شناخت و فرایندهای شناختی دارد، فراشناخت است. فراشناخت از کاربردهای گسترده‌ای در نظام‌های پیشرفته تعلیم و تربیت برخوردار شده و در بسیاری از نظام‌های آموزشی مترقی، توجه به پرورش مهارت‌های فراشناختی (دانش نسبت به فرایندهای شناختی، نظارت و مدیریت بر تفکر و فعالیت‌های شناختی) از جایگاه ممتازی برخوردار شده و لازم است این مفهوم به تدریج جای خود را در گفتمان نظام آموزش و پرورش ما باز کند تا از رهگذر ورود فراشناخت به فرهنگ آموزشی کشور بتوان زمینه‌های استقرار جامعه‌ای مبتنی بر آگاهی را فراهم نمود.