گیل‌گمش

"... غم‌نامه‌ی گیل گمش، در اصل، تذکاری عمیق از سرگذشت آدمی و گذار وی از خرافات مطلق به واقعیات نسبی‌تر است . لوح یازدهم توفان فراگیر نوح را روایت می‌کند که در آن تبار انسان از انهدام مقدر می‌گریزد. جوانی انکیدو یادآور نخستین دوره‌های زنده‌گانی انسان است که در اعتماد کامل میان جانواران دیگر در کنار طبیعت زندگی می‌کرده است و رویکرد او به زند‌گی متمدنانه نشان مراحلی است که گروه‌های انسانی از قبیله نشینی به واحد‌های شهری کوچ‌ می‌کنند؛ و بی‌فایده نیست که در این حرکت تکاملی، از یک‌سو به جایگاهی توجه کنیم که حماسه به جنس مؤنث انسان می‌دهد که تعلیم کننده‌ی فرهنگ است و از سوی دیگر به آن شکارچی "یکجانشین" که موجودی وحشی و انگل طبیعت است. از همه گسترده‌تر، حماسه به گوناگونی فضای پیرامون انسان‌ها، به جنگل و کوه و بیابان و دشت و جهان متمدن انگشت می‌گذارد اما شرح و وصف اوروک زمان گیل گمش را می‌توان توصیف شهر‌‌های ابتدایی دانست با شورای ریش‌سفیدان و کاست جنگ‌جویان و حکومت جابرانه‌ی ستم‌گر تنها و منفردش : انسان یا خدایی که در قلمروهای خود برمردان یا زنان تیول خویش خشونتی مهار ناپذیر اعمال می‌کند.