سایکودرام (روشی خلاق برای بقا و بالندگی)

دیدار دو تن، چشم در چشم، آنگاه که تو با منی، من چشم‌های تو را از تو می‌ستانم و آن‌ها را بر دیدگان خود استوار می‌گردانم و تو چشمان مرا می‌ستانی و در جایگاه چشمان خویش می‌نهی و بدین‌سان، من در تو می‌نگرم، با چشمان تو و تو به من خواهی نگریست با چشمان من (مورنو، 1946). سایکودرام، زنده کردن مجدد خاطرات روی صحنه است تا خودانگیختگی به بهترین شکل، در فضایی از رویارویی‌های متعدد ظاهر شود و واقعیتی افزوده و تازه بیافریند. مورنو بیان می‌کند: «روش روان‌کاوی فروید، خاطرات مراجع را مرور می‌کند و من با سایکودرام، خاطرات را به صحنۀ حرکت و نمایش درمی‌آورم و مراجع را با آن روبه‌رو کرده و به شیوه‌ای خلاق، به عمل در “اینجا و اکنون” ترغیب می‌کنم تا فرایند انتقال از عمل به تأمل را تجربه کند». صحنۀ نمایش با ایجاد مواجهه از طریق رابطۀ «من-تو»، مراجع را ملزم به حضور در اینجا و اکنون و رویارویی با اشخاص مهم و تاثیرگذار در زندگی‌اش کرده و او را در تحلیل رابطۀ خود با دیگران و رهایی از آسیب‌های آن‌ها، توانمند می‌کند. مورنو خداگونگی و پیدایش عالم را الهام‌بخش فنون و روش‌های سایکودرام می‌دانست و صحنۀ سایکودرام را مکانی برای رفتار خلاق و آفرینندگی درنظر می‌گرفت؛ عنصری که شفابخش رنج‌های درون است. فنون و روش منسجم مورنو، تأثیر عمیقی بر رهایی «خود» از تجارب و شرایط تلخ و دردناک زندگی و توسعۀ خودآگاهی دارد.