در باب نبوغ

قدیم‌تر کسانیس بودند که «کشکول‌نویس» و «جنگ‌نویس» بودند. یعنی کتاب‌هایی می‌نوشتند که در آن‌ها «از هر دری سخنی» می‌گفتند، آن هم چه سخنان نابی! این جنگ‌ها غالبا کتاب‌هایی بودند پر از گزین‌گویه که هر سطرشان هم آدمی را به وجد می‌آورد و هم به آدمی چیز می‌آموخت. مثل کتاب‌های ویل دورانت که بعید است کسی او و کتاب‌هایش را نشناسد. ویل دورانت یکی از همان قدیمی‌های جامع‌العلوم بود که شاید بهترین کلمه‌ای که بتوان در وصف او به کار برد همین «کشکول‌نویس» یا «جنگ‌نویس» باشد. تک‌تک کتاب‌های او این ویژگی «از هر دری سخنی گفتن» را دارند. از جمله همین کتاب در باب نبوغ که هر فصلش و گاه هر بندش پر از گزین‌گویه است: گزین‌گویه‌هایی در باب علم، دین، فلسفه، هنر، عرفان، ادبیات، شعر، سیاست، تاریخ، کتاب‌شناسی و... خلاصه این که ویل دورانت از شیرمرغ تا جان آدمیزاد را در کتاب کم‌برگ اما پربار در باب نبوغ گرد آورده است. حتی نیاز نیست تور پهن کنیم و مروارید صید کنیم: مرواریدها خود جلو چشم هستند و چشمک می‌زنند.