کارگران دریا

در چهاردهم ماه مه 1859، ویکتور هوگو در نامه‌ای به پسرش شارل می‌نویسد: «برای نگارش کتاب جدیدم (کارگران دریا) می‌خواهم به جزیره سرک بروم.» وی نخست در این جزیره کوچک و سپس در جزیره گِرنِزه واقع در کانال مانش، اقامت می‌گزیند و پس از وقفه‌ای چند سرانجام در آوریل 1866 کتابش را به پایان می‌رساند. در آن دوران افسانه‌هایی که هوگو از بومیان این جزایر می‌شنود منبع الهامی برای آفرینش این شاهکار ادبی می‌شود. این اثر حماسه دریاست و نبرد انسان با طبیعت سرکش، حماسه دلدادگی است و از خودگذشتگی. هوگو خود درباره اثرش می‌نویسد: «حتی آن که از چنگال دریا رهایی یابد از چنگال زن رهایی نمی‌یابد؛ موضوع کتاب این است.» ما هرگز در نمی‌یابیم که تقدیر چگونه بر سرمان آوار می‌شود. تلخ کامی‌ها و شیرین‌کامی‌ها به سان مهمانانی ناخوانده می‌آیند و می‌روند. قوانین و مدارها و گرانش‌های‌شان ربطی به بشر ندارد. همیشه پرهیزکاری نیک‌بختی و تبهکاری تیره‌بختی به بار نمی آورد. وجدان منطقی دارد و تقدیر منطقی دیگر.