رومن رولان

«... در لحظه‌های نادر آزادی... دنباله خاطراتم را می‌نویسم. برای که؟ برای چه؟ برای این‌که خودم را بهتر بشناسم... برای ایام بهتری می‌نویسم. برای مردم این زمان، کلام قادر به انجام کار چندانی نیست... دستاویز من در کارم است که هرگز قطع نشده. چند جلد خاطرات جوانی نوشته‌ام... برای من موضوع انتشار چیزی تا زمانی که زندگی عادی از نو به کشور بازنگشته، در میان نیست. از طرفی، در مهمانان اشغال‌گر غالبا نسبت به ژان کریستف و کولا، هم‌دلی و درکی می‌یابم که در شهرهای آب معدنی... نظیرش را نمی‌بینم... از پنج سال پیش، جدا از دیگران... روی صخره‌ام زندگی می‌کنم. ارتباط با بیرون تقریبا قطع شده است. برای کار، وقت و سکوت در اختیار دارم... چند جلد از خاطراتم را (نه به شیوه استثنایی سفر درونی، بلکه به‌شکل تاریخ) نوشته‌ام. به مرحله بعد از 1900 رسیده‌ام... به چند سال دیگر نیاز دارم تا بتوانم بسیاری از اسرار فکر را که تنها خودم مالک‌شان هستم نجات دهم. ولی در عدم اطمینان به فردا به‌سر می‌برم. ـ این سرنوشت مشترک بخش اعظم بشریت است. ـ هر لحظه نجات داده‌شده، ارزش بیشتری دارد...» خانم تامارا موتیلووا که با موافقت بیوه نویسنده جان‌شیفته طی چند ماه در آرشیو او کندو‌کار کرده، شرح‌حالی که به‌راحتی رمانی می‌توان خواند، اثری بسیار دقیق و سراسر متکی به سند و مدارک در باب زندگی و اندیشه‌های خالق کولا برونیون، عرضه کرده است که شیفتگان ره‌بردن به خلوت درونی رومن ورلان را ارضاء می‌کند.