هگل

هگل و حلقه همراه او (شلینگ و هولدرلین)،درینا، در آغاز جوانی و تحصیل در دانشگاه، از دغدغه ارتباط سه‌گانه خدا، انسان و جهان فارغ نبودند و به ویژه آن چه این دغدغه را به اوج می‌رساند چندپارگی جامعه بشری و جهان اجتماعی بود: انزوای انسان که در جامعه مدرن چون کاهی دستخوش امواج رقابت و خودمداری است؛ آروزی خویشتن تقسیم‌شده بشر برای رسیدن به کلیت؛ از خودبیگانگی، بیگانگی با جامعه و با طبیعت؛ تنهایی و بی‌تکیه‌گاهی در جامعه‌ای که بر فردگرایی استوار است. و این همه نشان می‌دهد که نمی‌توان فلسفه هگل را از آرای دینی او جدا کرد. بدون هگل اندیشه مدرن تصورناپذیر است: سلسله درازآهنگی از متفکران و فیلسوفان طراز اول اندیشه‌های خود را زیر سایه فلسفه او پرورده‌اند، از اندیشه‌ورانی چون فویر باخ، مارکس و مرلوپنتی تا کیر که‌گور و نیچه.